Historia e Daytona-s

E prezantuar në vitin 1963 dhe aq e vështirë për t’u shitur, sa tregtarët e ofronin me zbritje. Si u bë Rolex-i më pak i kërkuar i viteve gjashtëdhjetë ai me listën më të gjatë të pritjes.

Rolex u bë kronometruesi zyrtar i Daytona International Speedway në vitin 1962 dhe e vendosi emrin mbi një kronograf vitin pasardhës. Te referenca 6239, shkalla e takimetrit u zhvendos nga fusha dhe u gdhend mbi lunetën prej çeliku – ndryshimi që i dha orës pamjen e saj – dhe brenda kishte një mekanizëm me kurdisje manuale, të bazuar në një ébauche Valjoux. Quhej Cosmograph. Fjala Daytona iu shtua fushës një a dy vjet më vonë, në një hark të vogël mbi nënfushën.

Askush nuk e donte. Gjatë viteve gjashtëdhjetë e deri në vitet shtatëdhjetë, një Cosmograph qëndronte në vitrinë më gjatë se çdo gjë tjetër që prodhonte Rolex, dhe tregtarët bënin zbritje për të liruar stokun. Një kronograf ishte një instrument pune në një kohë kur klientët e Rolex donin një Datejust – dhe për më tepër një kronograf me kurdisje manuale, në një dekadë kur kompania kishte kaluar tridhjetë vjet duke e bindur botën se thelbi ishte pikërisht kurdisja automatike.

Ndër më të ngadaltat në shitje ishin ato me atë që Rolex e quante fusha “ekzotike”: tregues në formë blloku, nënfusha me ngjyrë kontrastuese, numra në stil art-deco, të prodhuara nga kompania e fushave Singer. U porositën aq pak, sa dizajni u hoq në heshtje. Sot ato janë orët e dorës më të vlefshme të prodhuara në seri që ekzistojnë, sepse në vitet tetëdhjetë koleksionistët italianë vunë re se Paul Newman mbante një të tillë, dhe emri i tij iu ngjit përgjithmonë këtij dizajni.

Ora e vetë Newman-it – dhuratë nga bashkëshortja, e gdhendur në pjesën e pasme, e mbajtur për vite – doli në ankand te Phillips në Nju Jork në tetor 2017 dhe u shit për 17,75 milionë dollarë. Mbetet ndër çmimet më të larta të paguara ndonjëherë për një orë dore, për një kronograf çeliku që prodhuesi i tij nuk mund ta jepte as falas kur ishte i ri.

Pika e kthesës mekanike ishte viti 1988. Rolex donte një Daytona automatike dhe nuk kishte një të tillë, prandaj bleu mekanizma nga Zenith: El Primero, kronografi automatik me frekuencë të lartë i vitit 1969. Pastaj modifikoi afërsisht gjysmën e pjesëve dhe e ngadalësoi nga 36.000 në 28.800 lëkundje në orë, gjë për të cilën puristët ankohen që atëherë, por që e bëri mekanizmin të zgjasë shumë më tepër mes dy servisesh. Ajo orë, 16520, u prodhua për dymbëdhjetë vjet dhe sot është Daytona e njohësve.

Në vitin 2000 Rolex e zëvendësoi me 4130, një projekt i vetin, me më pak pjesë se mekanizmi që zëvendësoi dhe me një friksion vertikal që e lë kronografin të nisë pa dridhjen e akrepit të sekondave. Në përgjithësi konsiderohet ndër mekanizmat më të mirë kronografikë të futur ndonjëherë në prodhim serik. 4131, që e pasoi në vitin 2023, është një përsosje dhe jo një shkëputje.

Ajo që Daytona tregon, më qartë se çdo orë tjetër, është se dëshirueshmëria nuk është veti e një objekti. Asgjë te 6239 nuk ndryshoi mes dekadës kur shitej me zbritje dhe dekadës kur u bë e paarritshme. Ora qëndroi e njëjtë; gjithçka rreth saj lëvizi.

Për një blerës sot, dallimet e dobishme janë tri: referencat me kurdisje manuale deri në vitin 1988, që janë terren koleksionistësh dhe kanë çmimin përkatës; 16520 me mekanizëm Zenith, që ofron më shumë orë për paratë në gjithë linjën; dhe 116500 e 126500 me mekanizëm të shtëpisë, që janë ato me lista pritjeje. Na kërkohet më shpesh e treta, dhe e rekomandojmë të dytën edhe më shpesh.