Πενήντα χρόνια Nautilus

Μισό αιώνα μετά το σκίτσο του Genta με το φινιστρίνι, η σειρά 5711 είναι το ατσάλινο ρολόι που μας ζητούν συχνότερα να βρούμε. Γιατί η λίστα αναμονής ξεπέρασε σε διάρκεια την ίδια την αναφορά.

Η ιστορία ξεκινά με ένα σκίτσο πάνω σε ένα γεύμα. Λέγεται ότι ο Gérald Genta, ήδη δημιουργός του Royal Oak, σχεδίασε το Nautilus σε ένα εστιατόριο της Βασιλείας το 1974 παρατηρώντας ένα τραπέζι με στελέχη της Patek Philippe στην άλλη άκρη της αίθουσας. Αυτό που σχεδίασε δεν ήταν καντράν αλλά σχήμα: το φινιστρίνι με μεντεσέδες ενός υπερωκεάνιου, με δύο «αυτιά» στις 3 και στις 9 όπου θα βρίσκονταν ο μεντεσές και ο μοχλός κλειδώματος.

Έφτασε στο κοινό το 1976 ως αναφορά 3700/1A. Με 42 χιλιοστά ήταν τεράστιο για την εποχή του, και οι συλλέκτες το ονόμασαν Jumbo. Η κάσα κατασκευαζόταν από δύο κομμάτια αντί για τα συνηθισμένα τρία, σφραγισμένη με μια φλάντζα που πίεζαν εκείνα τα πλαϊνά αυτιά, και ήταν αδιάβροχη έως 120 μέτρα — πραγματικός αριθμός σε μια εποχή που τα περισσότερα κομψά ρολόγια παραδίνονταν σε ένα πιτσίλισμα. Το καντράν έφερε το οριζόντιο ανάγλυφο που η σειρά δεν εγκατέλειψε ποτέ.

Η πρόκληση ήταν η τιμή. Ένα ατσάλινο σπορ ρολόι από οίκο που έφτιαχνε minute repeaters κόστιζε περίπου όσο ένα χρυσό Calatrava, και η Patek δεν απολογήθηκε γι’ αυτό. Η διαφήμιση το έλεγε φωναχτά: ένα από τα ακριβότερα ρολόγια του κόσμου είναι φτιαγμένο από ατσάλι. Το 1976 αυτό ακουγόταν ως αλαζονεία. Από τότε ακούγεται ως η ιδρυτική δήλωση μιας ολόκληρης κατηγορίας.

Η σειρά πέρασε έπειτα τριάντα χρόνια αθόρυβα εκτός μόδας. Το 3800 ήρθε το 1981 με πιο φορέσιμα 37,5 χιλιοστά και πουλούσε σταθερά χωρίς να είναι ποτέ δύσκολο να το αγοράσεις. Στη δεκαετία του ’90 ένα ατσάλινο Nautilus καθόταν στις βιτρίνες σε τιμή κοντά στον κατάλογο, και έμποροι που σήμερα δέχονται εβδομαδιαία αιτήματα γι’ αυτό, τότε έκαναν έκπτωση.

Αυτό που άλλαξε ήταν το 5711, που παρουσιάστηκε το 2006 για τα τριάντα χρόνια της σειράς. Μείωσε την κάσα σε λίγο κάτω από 40 χιλιοστά, κράτησε τα αυτιά και το ανάγλυφο καντράν, και έφτασε ακριβώς όταν η αγορά για ατσάλινα σπορ ρολόγια από παραδοσιακούς οίκους άρχισε να απογειώνεται. Η ζήτηση ξεπέρασε την παραγωγή, οι λίστες αναμονής κράτησαν χρόνια, και στα τέλη της δεκαετίας του 2010 η δευτερογενής τιμή ενός 5711 ήταν πολλαπλάσια της λιανικής — μια διαφορά που η Patek δεν έκρυβε ότι δεν της άρεσε.

Το 2021 ο οίκος έκανε κάτι ασυνήθιστο: σταμάτησε. Ο Thierry Stern διέκοψε το ατσάλινο 5711 με μπλε καντράν στην κορύφωση της ζήτησης, κυκλοφόρησε μια αποχαιρετιστήρια έκδοση με πράσινο καντράν και έκλεισε την αναφορά. Εκείνο τον Δεκέμβριο ένα 5711 σε μπλε Tiffany, φτιαγμένο για τα 170 χρόνια της Tiffany & Co., πουλήθηκε σε δημοπρασία 6,5 εκατομμύρια δολάρια, με τα έσοδα να πηγαίνουν σε φιλανθρωπικό σκοπό. Ένα ατσάλινο ρολόι με παράθυρο ημερομηνίας είχε γίνει ένα από τα ακριβότερα ρολόγια χειρός που πουλήθηκαν ποτέ σε δημοπρασία.

Το 5811 ακολούθησε το 2022 σε λευκό χρυσό με 41 χιλιοστά, και τα αυτιά — για πρώτη φορά — κατασκευάστηκαν χωριστά και προσαρτήθηκαν. Οι πουριστές το πρόσεξαν. Κανείς δεν σταμάτησε να ζητά ένα ατσάλινο.

Πενήντα χρόνια μετά, αυτό που αξίζει να καταλάβει κανείς για το Nautilus είναι ότι η σπανιότητά του δεν είναι διαφημιστικό τέχνασμα αλλά συνέπεια ενός οίκου που δεν αυξάνει την παραγωγή. Η Patek φτιάχνει περίπου εβδομήντα χιλιάδες ρολόγια τον χρόνο σε όλες τις συλλογές, απέναντι σε μια ζήτηση που θα απορροφούσε πολλαπλάσια. Η λίστα αναμονής ξεπέρασε την αναφορά γύρω από την οποία σχηματίστηκε, επειδή ο περιορισμός δεν ήταν ποτέ η αναφορά.

Τι σημαίνει αυτό για έναν αγοραστή είναι αρκετά απλό. Ένα 3700 ή ένα πρώιμο 3800 είναι συλλεκτική αγορά, που κρίνεται από τη γνησιότητα: αγυάλιστα αυτιά, σωστό καντράν, σωστό τέντωμα μπρασελέ. Ένα 5711 είναι εργαλείο της αγοράς, που τιμολογείται με βάση το κλίμα και διαπραγματεύεται ανάλογα. Αν αγοράζετε για να το φοράτε και όχι για να το κρατάτε, το 3800 παραμένει η πιο υποτιμημένη είσοδος στη σειρά — και αυτή που βρίσκουμε πιο συχνά.