Το GMT-Master και η στεφάνη Pepsi

Η Pan Am ζήτησε ένα ρολόι με το οποίο οι πιλότοι της θα διέσχιζαν τον Ατλαντικό. Αυτό που επέστρεψε είχε μια στεφάνη από βακελίτη που ράγιζε, μια αλουμινένια που ξεθώριαζε σε λιλά — και ένα κόκκινο-μπλε κεραμικό που η Rolex κατάφερε να φτιάξει μόλις το 2014.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’50 η Pan American World Airways είχε ένα πρόβλημα που δεν υπήρχε πριν. Τα αεροσκάφη της διέσχιζαν πλέον πολλές ζώνες ώρας σε μία πτήση, και τα πληρώματα χρειάζονταν δύο ώρες ταυτόχρονα: την τοπική έξω από το παράθυρο και την ώρα αναφοράς με την οποία λειτουργούσε η εταιρεία. Η αεροπορική απευθύνθηκε στη Rolex.

Αυτό που επέστρεψε, το 1954, ήταν το GMT-Master: ένας τέταρτος δείκτης που κάνει μία περιστροφή κάθε εικοσιτέσσερις ώρες, διαβασμένος απέναντι σε μια περιστρεφόμενη στεφάνη αριθμημένη έως το εικοσιτέσσερα. Ρυθμίζετε τη στεφάνη και έχετε δεύτερη ζώνη ώρας. Η στεφάνη ήταν χωρισμένη σε κόκκινο και μπλε ώστε μια ματιά να δείχνει αν η ώρα αναφοράς ήταν μέρα ή νύχτα, και αυτός είναι όλος ο λόγος για έναν χρωματισμό που ο κόσμος σήμερα λέει Pepsi.

Οι πρώτες στεφάνες, στην αναφορά 6542, ήταν από βακελίτη με αριθμούς γεμισμένους με ράδιο. Έδειχναν υπέροχες και ήταν πραγματικός κίνδυνος: το υλικό ράγιζε, και ό,τι υπήρχε στις ρωγμές ήταν ραδιενεργό. Η Rolex τις ανακάλεσε γύρω στο 1959 και τις αντικατέστησε με ανοδιωμένο αλουμίνιο, γι’ αυτό μια ακέραιη στεφάνη από βακελίτη είναι σήμερα από τα σπανιότερα πράγματα στον κόσμο των συλλεκτών.

Το αλουμίνιο έφερε τη δική του συμπεριφορά. Η υπεριώδης ακτινοβολία επιτίθεται στο κόκκινο μισό γρηγορότερα από το μπλε, έτσι μια στεφάνη που πέρασε τη ζωή της έξω ξεθωριάζει σε ροζ, μετά σε λιλά, ενώ το μπλε αντέχει. Επί τριάντα χρόνια αυτό ήταν απλή φθορά. Τώρα είναι προνόμιο — μια ομοιόμορφα ξεθωριασμένη στεφάνη 1675 αξίζει περισσότερο από μια καθαρή αντικατάσταση, γιατί δεν μπορεί να κατασκευαστεί και αποδεικνύει ότι το ρολόι φορέθηκε.

Η καφέ-χρυσή εκδοχή ήρθε τη δεκαετία του ’70 και βαφτίστηκε Root Beer από όλους εκτός από τη Rolex. Το 1982 ο μηχανισμός άλλαξε με τρόπο που είχε μεγαλύτερη σημασία από οποιαδήποτε στεφάνη: το 16760 επέτρεπε στον ωροδείκτη να μετακινείται μόνος του, ανά μία ώρα, χωρίς να σταματά το ρολόι. Αυτό το έκανε πραγματικό όργανο δύο ζωνών ώρας αντί για ρολόι με έναν επιπλέον δείκτη, και γι’ αυτό το μοντέλο λέγεται από τότε GMT-Master II.

Το κεραμικό είναι το σημείο όπου η ιστορία γίνεται τεχνική. Το Cerachrom χρωματίζεται με οξείδια μετάλλων που αναμιγνύονται πριν από το ψήσιμο, και το ψήσιμο σταθεροποιεί το χρώμα — οπότε ένας δίχρωμος δακτύλιος δεν είναι δύο κομμάτια ενωμένα, που θα έδειχναν ραφή και κάποια στιγμή θα υποχωρούσαν. Πρέπει να είναι ένας δακτύλιος, χρωματισμένος σε δύο μέρη, πριν ψηθεί μία φορά. Η Rolex τα κατάφερε με μπλε και μαύρο το 2013, που η αγορά αμέσως ονόμασε Batman. Το κόκκινο αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερο: τα οξείδια που δίνουν κόκκινο είναι τα λιγότερο σταθερά σε εκείνες τις θερμοκρασίες.

Το κόκκινο-μπλε κεραμικό εμφανίστηκε τελικά το 2014, και μόνο σε λευκό χρυσό, σε τιμή που έλεγε πόσο είχε κοστίσει η ανάπτυξη της διαδικασίας. Η ατσάλινη εκδοχή ακολούθησε το 2018 σε μπρασελέ Jubilee, και η λίστα αναμονής της είναι η μεγαλύτερη από κάθε σπορ μοντέλο της Rolex που δεν είναι Daytona.

Εξήντα χρόνια αφότου η Pan Am έκανε την ερώτηση, σχεδόν κανείς από όσους αγοράζουν ένα δεν χρειάζεται να ξέρει τι ώρα είναι σε άλλη πόλη. Αυτό που αγοράζουν είναι μια στεφάνη με χρώματα που διαλέχτηκαν για να ξεχωρίζει η μέρα από τη νύχτα για έναν πιλότο το 1954 — καθαρή λειτουργία που αποδείχθηκε η πιο αναγνωρίσιμη σχεδιαστική απόφαση που πήρε ποτέ η εταιρεία.